مَرا در مَنزِلِ جانان
- شاعر:
- حافظ
- دوره:
- سدهٔ هشتم هجری
- Persian Blues
موسیقی و صدا با هوش مصنوعی ساخته شده · شعر در مالکیت عمومی
شعر
الا یا ایها الساقی ادر کأساً و ناولها
که عشق آسان نمود اول ولی افتاد مشکلها
مرا در منزل جانان چه امن عیش چون هر دم
جرس فریاد میدارد که بربندید محملها
الا یا ایها الساقی — غزل شمارهٔ یک · دیوان حافظ — غزل شمارهٔ ۱
دربارهٔ شعر
غزل آغازین دیوان حافظ: خطاب به ساقی که جام را بگرداند و بدهد، حقیقتِ دشوار آنکه عشقی که آسان مینمود به مشکلها افتاد، و بانگ جرس که پیوسته هشدار میدهد هنگامِ بربستن محملهاست.
معنی و پیشینهٔ شعر
«الا یا ایها الساقی ادر کأساً و ناولها / که عشق آسان نمود اول ولی افتاد مشکلها» مطلع غزل شمارهٔ یک دیوان حافظ و سرآغاز کل دیوان است. مصراع نخست عربی است و باقی فارسی — و همین آغاز دوزبانه اعلانِ راه و رسم حافظ است: عشقی که آسان مینمود، به مشکلها افتاد.
بانگ جرس کاروان پیوسته فریاد میدارد که «بربندید محملها»: در منزل جانان امن عیش نیست و راه بیوقفه ادامه دارد. بلوز — موسیقیِ جاده و اشتیاق — قالبی آشنا برای این غزلِ عشقِ دشوار است.
چون این غزل در آغاز دیوان نشسته، بیش از هر غزل دیگر حافظ شرح شده است — و مشهورترین مناقشه را نیز با خود دارد: به روایتی مصراع عربیِ مطلع از بیتی منسوب به یزید بن معاویه گرفته شده؛ نسبتی که سدهها محل بحث شارحان بوده و بیشتر پژوهشگران معاصر در آن تردید کردهاند و آن را از رسمِ کهنِ آغاز دیوان با تفنّنی عربی دانستهاند. به هر روی، غزل نخست برنامهٔ سراسر دیوان حافظ را یکجا اعلام میکند: جام، جانان، و راهی که در آن امن عیش وعده نشده است.
بشنوید