بشنو از نی
- شاعر:
- مولانا
- دوره:
- سدهٔ هفتم هجری
- Soulful Contemplative Blues
موسیقی و صدا با هوش مصنوعی ساخته شده · شعر در مالکیت عمومی
شعر
بشنو از نی چون حکایت میکند
از جداییها شکایت میکند
کز نیستان تا مرا ببریدهاند
از نفیرم مرد و زن نالیدهاند
نینامه · مثنوی معنوی، دفتر اول — ابیات آغازین
دربارهٔ شعر
سرآغاز مثنوی مولانا — نی، بریده از نیستان، از جداییها شکایت میکند و هر شنونده آوازِ اشتیاق خویش را در نالهٔ آن میشنود.
معنی و پیشینهٔ شعر
«بشنو از نی چون حکایت میکند / از جداییها شکایت میکند» سرآغاز نینامه است؛ هجده بیت آغازین مثنوی معنوی مولانا و شاید مشهورترین مطلع در سراسر ادبیات فارسی. نی که از نیستان بریدهاند، تمثیل جان آدمی است: جدا از اصل خویش، زخم جدایی را به آواز بدل میکند و هر شنونده درد اشتیاق خود را در نالهٔ آن بازمیشناسد.
معنی بیت نخست در همین تمثیل است: نی تا بریده و از خود تهی نشود، آواز نمیدهد؛ سلوک نیز جز با جدایی از خودِ کاذب آغاز نمیشود. در این نشستِ پرشین بلوز، همین ابیات با بلوزِ آرام همراه شدهاند تا دو سنتِ سوگ — نالهٔ نی و نتِ محزون بلوز — کنار هم بنشینند.
سنت ادبی، نینامه — هجده بیت آغازین مثنوی — را عصاره و کلید سراسر کتاب دانسته است: دیباچهٔ مثنوی آن را «اصولِ اصولِ اصولِ دین» میخواند و شارحان گفتهاند هر که شکایت نی را دریابد، کلید بیستوپنج هزار بیتِ باقی را در دست دارد. «بشنو از نی» از راه ترجمهٔ نیکلسون و مترجمان پس از او به یکی از شناختهشدهترین مطلعهای ادبیات جهان بدل شد — و خودِ نی همچنان صدای موسیقی عرفانی است، از سماع مولویه تا بلوزِ این نشست.
بشنوید